Onderwijs

De rol van kennis in de Nederlandse economie neemt verder toe en leren en ontwikkelen draagt bij aan de vooruitgang en positie van individuen. Thaesis helpt investeerders, bestuurders en directies in het onderwijs op betrokken wijze met het herijken van strategieën en het transformeren van organisaties. Dat doen wij enerzijds analytisch en gestructureerd en anderzijds participatief en vanuit de context van de onderwijsprofessional. Wij hebben ervaring met publieke en private kennisinstellingen, educatieve uitgevers en distributeurs, gespecialiseerde ICT-dienstverleners en investeerders.

Onderwijsinstellingen spelen van jong tot oud in op een 'leven lang leren'. Dat doen zij in een samenleving die voortdurend in beweging is door technologische en sociaal-maatschappelijke ontwikkelingen van mondiale tot lokale schaal. Zo heeft de educatieve sector te maken met digitalisering van leermiddelen, een technologiekloof tussen de thuissitutatie en de situatie op school, en financieringsvraagstukken. Maar ook met nieuwe toetreders, schaalvergroting, professionalisering, profilering en good governance. Het is maar een greep uit de vele ontwikkelingen die een continue druk uitoefenen op de educatieve sector. Deze druk dwingt investeerders, bestuurders en directies om de relevante van de niet relevante ontwikkelingen te onderscheiden, om strategieën te herijken en om organisaties te transformeren.

Schets van een educatieve markt in beweging
Concentratie van uitgevers en distributeurs van educatieve producten en diensten
Aministratieve en educatieve media technologiebedrijven
Markt van educatieve instellingen zeer gefragmenteerd
Ervaringen van Thaesis in de educatieve sector

Schets van een educatieve markt in beweging
De educatieve sector is volop in beweging, veroorzaakt door uiteenlopende factoren. Demografische ontwikkelingen veroorzaken in toenemende mate krapte op de arbeidsmarkt en bijbehorend lerarentekorten. De ambitie om van Nederland een kenniseconomie te maken wint aan populariteit. Dit resulteert in een stijgende vraag naar educatieve producten en diensten voor scholieren, studenten en professionals. De verregaande digitalisering van de samenleving stelt nieuwe eisen aan leermiddelen en de communicatie en interactie tussen instelling en leerling. Vanuit individualisering, een grotere nadruk op kwaliteit, doorlopende leerlijnen en een toenemende diversiteit ontstaan voortdurend nieuwe uitdagingen. Dit leidt tot een toenemende vraag naar nieuwe (digitale) producten en diensten op het gebied van educatieve - en administratieve mediatechnologie. 

De huidige educatieve markt is gefragmenteerd, met veel spelers die ieder een eigen discipline in het educatieproces bedienen. De markt zal echter steeds vaker vragen om een effectief samenspel tussen educatieve content en educatieve technologie. Thaesis ziet de markt in 2020 dan ook sterk consolideren, waarin partijen in samenhang zowel educatieve content, technologie als de distributie daarvan aanbieden aan educatieve instellingen. Succesvolle spelers in de educatieve markt moeten in staat zijn om educatie, technologie en media in samenhang aan zowel educatieve instellingen als leerlingen aan te bieden.

Concentratie van uitgevers en distributeurs van educatieve producten en diensten
Educatieve uitgevers houden zich bezig met ontwerp, productie, marketing en verkoop van leermiddelen. Uitgevers huren veelal de diensten van docenten in om lesmethodes door te ontwikkelen. De markt van educatieve uitgevers is te typeren als een geconcentreerde markt, waarin de vier grote uitgevers tezamen circa 80% van de markt in handen hebben. Aan de distributiekant is deze concentratie eveneens aanwezig; distributie-partijen nemen in het educatieve uitgeefveld centrale posities in. De grote educatieve uitgevers onderscheiden zich van de kleine uitgevers doordat zij een breder aanbod hebben voor verschillende vakken en opleidings-niveaus. Kleine uitgevers begeven zich noodgedwongen meer in niches. 

 

Indicator	Waarde
Aantal uitgeverijen (lid van GEU)	30
Totale marktomvang	€ 350 - 400 mln.
Marktomvang primair onderwijs	€ 100 - 115 mln.
Marktomvang voortgezet onderwijs	€ 140 - 160 mln.
Marktomvang MBO	€ 50 - 55 mln.
Marktomvang HBO	€ 60 - 70 mln.

Bronnen: Analyse Thaesis (2009-2011), De uitgever aan het woord (2009-2011) en PwC Media & Entertainment Outlook 2010-2014 (2010)

Distributeurs leveren fysieke en digitale leermiddelen aan scholen en leerlingen. Behalve distributie verzorgen zij ook de administratie, de facturering, de samenstelling van boekenlijsten en het vervoer van boeken naar diverse vestigingen. De markt van de educatieve distributeurs is sterk geconcentreerd en wordt voor het grootste deel beheerst door twee grote traditionele fysieke distributeurs: Van Dijk Educatie (circa 50%) en Iddink (circa 25%). Daarnaast is er een aantal kleine distributeurs en een aantal nieuwe spelers actief. Distributeurs richten zich in de waardeketen vooral op de distributietaken van folio en online. Enkele distributeurs beschikken ook over eigen online uitgeefconcepten die succesvol zijn. De distributie-markt van educatief materiaal is gevoelig voor overheidsbeleid (afschaffen vaste schoolboekenprijs en ‘gratis schoolboeken’). 

Type distribiteur	Voorbeelden
Fysieke distributeurs	Van Dijk, Iddink, Heutink
Digitale distributeurs van fysieke leermiddelen	Bol.com
Digitale distributeurs van digitale leermiddelen	Bloqs
Nieuwe spelers	Kennisnet, Stichting Beeld & Geluid, Surf, Stoas

Bronnen: Analyse Thaesis (2011)

Aministratieve en educatieve media technologiebedrijven
Iedere sector kent zijn specifieke administratieve processen en daaraan gekoppeld zijn specifieke administratieve pakketten. Denk hierbij aan leerlingvolgsystemen, registratiesystemen en financiële systemen gericht op het onderwijs. Er zijn veel bedrijven die deze administratieve technologiediensten voor de onderwijsmarkt ontwikkelen of leveren. In toenemende mate verbreedt de focus van deze bedrijven naar het leveren van educatieve technologie ten behoeve van het didactisch leerproces. Ook de tegenovergestelde ontwikkeling neemt toe: educatieve technologie bedrijven breiden hun diensten uit met administratieve technologie diensten. Het segment dat zich uitsluitend richt op de ondersteuning van de administratieve processen binnen scholen krimpt maar blijft (voorlopig) bestaan.

Educatieve media technologiebedrijven ontwikkelen en leveren diensten ten behoeve van het didactisch leerproces binnen onderwijsinstellingen. Er zijn veel spelers in deze sector en hun gezamenlijk aanbod is divers. Educatieve technologiebedrijven hebben doorgaans een sterke focus naar producten en diensten of markten. De technologische toepassing die een bedrijf aanbiedt concentreert zich veelal op een specifiek competentie- of vakgebied binnen het onderwijs. In toenemende mate breiden educatieve technologiebedrijven hun markten en diensten binnen het onderwijs uit. Deze groei leidt ertoe dat er over enkele jaren een omvangrijk segment “educatieve media technologie” is ontstaan. De toepassingen die worden aangeboden zijn zeer divers. Voorbeelden hiervan zijn ELO’s en Serious Gaming tools. 

Marktsegment	Besteding educatie (jaarlijks, per leerling)
Primair onderwijs	€ 6.552
Voortgezet onderwijs	€ 10.248
Hoger beroepsonderwijs	€ 15.969

Bronnen: Analyse Thaesis (2011), CBS Statline (2011)

Markt van educatieve instellingen zeer gefragmenteerd
Binnen het segment educatieve instellingen vallen een aantal verschillende educatieve partijen die zich bezig houden met aanbieden van gecerti-ficeerde opleidingen en trainingen. Enerzijds zijn er de klassieke publieke onderwijsinstellingen voor leerlingen, anderzijds is er een groot aantal particuliere partijen die zich richten op de volwassene of de professional. Deze categorie omvat organisaties die opleidingen, cursussen en trainingen aanbieden aan individuen of professionele organisaties. De organisaties verzorgen veelal ook advies over opleidingen, cursussen en trainingen. Kenmerkend voor deze markt is de zeer grote fragmentatie.

Publiek gefinancierd	Overheidsuitgaven	Instellingen	Leerlingen
Primair onderwijs	€ 9,5 mrd.	7.529	1.659.000
Voortgezet onderwijs	€ 6,9 mrd.	657	937.000
Beroeps- en volwasseneducatie	€ 3,5 mrd.	106	576.000
Hoger beroepsonderwijs	€ 2,5 mrd.	64	636.000

Privaat gefinancierd	Marktomvang	Instellingen	Leerlingen
Primair onderwijs	€ 5 mln.	22	700
Voortgezet onderwijs	€ 60-65 mln.	83	3.584
Beroeps- en volwasseneducatie	€ 1,5-2,0 mrd.	n.v.t.	1.300.000

Bronnen: Analyse Thaesis (2011), CBS Jaarboek onderwijs in cijfers (2010), Rijksbegroting (2010), OCW kerncijfers (2011)

Geïnteresseerd in andere succesverhalen van strategie adviesbedrijf Thaesis? Kijk bij de cases.